Chinchero

Ponad doliną, między dwoma światami

Chinchero nie leży w Świętej Dolinie — leży ponad nią, na rozległym płaskowyżu na wysokości 3 760 m n.p.m., co nadaje mu inny charakter niż cieplejszemu, bujniejszemu dnu doliny. Tutaj odczuwa się dodatkową wysokość: powietrze jest wyraźnie rzadsze niż w Pisac czy Urubambie, światło twardsze, a otaczający krajobraz jest bezleśny i wietrzny w sposób bliższy wysoczyźnie puna niż schronionemu dnu doliny. Widoki na Cusco i odległą linię śniegów są wyjątkowe przy bezchmurnych porankach.

To, co przyciąga podróżnych do Chinchero, to połączenie trzech rzeczy: murów inkaskich, kościoła kolonialnego wzniesionego bezpośrednio na fundamentach inkaskich i — bardziej niż oboje — sieci kobiecych spółdzielni tkackich, które podtrzymują tradycję tkacką trwającą nieprzerwanie od czasów przed przybyciem Hiszpanów. Z tych trzech elementów tkactwo jest najbardziej wyjątkowe i najtrudniejsze do znalezienia gdzie indziej w regionie na tym poziomie autentyczności.

Fundamenty inkaskie i kolonialny kościół

Hiszpańska praktyka wznoszenia kościołów chrześcijańskich na szczytach świątyń inkaskich była po części teologiczna — zastępowanie jednego świętego miejsca innym — a po części praktyczna, ponieważ mury inkaskie były już na miejscu i już wypoziomowane. Kościół w Chinchero jest jednym z najwyraźniejszych przykładów tego procesu w całym Peru. Zewnętrzne mury pierwotnej budowli inkaskiej są nadal widoczne i nienaruszone: duże, precyzyjnie dopasowane kamienie w charakterystycznym stylu inkaskim, lekko cofnięte względem otynkowanej kolonialnej powierzchni wznoszącej się powyżej nich. Kontrast metod budowlanych jest uderzający i pouczający.

Wewnątrz kościoła — z XVII wieku, otwartego dla zwiedzających w godzinach dziennych — ściany pokryte są żywymi freskami kolonialnymi przedstawiającymi świętych, Matkę Boską, procesje religijne i sceny z życia Chrystusa w stylu łączącym europejską ikonografię z andyjskim kolorem i kompozycją. Ta regionalna interpretacja katolickiej ikonografii, zwana czasem Escuela Cusqueña (Szkoła Cusco), jest odmienna od wszystkiego, co malowano w Europie, i warto się przy niej zatrzymać. Wstęp pokrywa Boleto Turístico Cusco (~S/130 za obwód wielostanowiskowy).

Przylegający do kościoła kompleks inkaskilski obejmuje duży trapezoidalny plac, kilka kutych w skale nisz i to, co wydaje się być pałacem królewskim związanym z Inką Túpakiem Yupanqim. Jakość muru jest wysoka, choć stanowisko jest mniej zachowane niż Ollantaytambo czy górne partie kompleksu w Pisac.

Spółdzielnie tkackie

To prawdziwy powód, by spędzić czas w Chinchero. Kilka kobiecych spółdzielni prowadzi pokazy pełnego procesu andyjskiej produkcji tekstylnej — od surowego włókna po gotową tkaninę — i robi to w kontekście rzeczywistych sesji roboczych, a nie teatralnych widowisk dla turystów.

Pokazy zazwyczaj zaczynają się od surowca: runa owczego lub alpakiego, mytego naturalnymi rozpuszczalnikami, a następnie czesanego w wstęgi. Etap barwienia jest tym, który sprawia, że pokazy stają się szczególnie wciągające. Naturalna paleta barwników używanych w Chinchero pochodzi z roślin rosnących na okolicznych wzgórzach — koszenila (wysuszone ciała owadów żerujących na kaktusach figowych) daje wachlarz czerwieni i różów w zależności od użytego mordantu; dziki nagietek — żółcie; a różne preparaty z kory i jagód — zielenie, brązy i fiolety. Wiadro bladożółtoszarej wełny wrzucone do kotła z głęboko karmazynowym barwnikiem i wychodzące z niego jako jaskrawa czerwień po dziesięciu minutach — to widok, który naprawdę zapiera dech w piersiach, a chemia, w którą wchodzi kontrolowanie pH wapnem lub kwasami, by zmienić kolor — jest wyjaśniana przez demonstrantki jasno i zrozumiale.

Po barwieniu przychodzi przędzenie — z użyciem zarówno wrzecion ręcznych, jak i małych urządzeń kołowych. Następnie tkanie na krosnach grzbietowych: tkaczka owija dalszy koniec krosna wokół stałego słupa lub drzewa i używa własnej masy ciała jako mechanizmu napięcia, odchylając się do tyłu lub pochylając się do przodu. Wzory — geometryczne, zoomorficzne, kosmologiczne — są przechowywane wyłącznie w pamięci tkaczki; nie ma pisanych instrukcji ani mechanicznych kart żakardowych. Obserwowanie kobiety odtwarzającej wzór, którego nauczyła ją babcia, w tempie jednocześnie szybkim i medytacyjnym, to jedno z tych doświadczeń, które zostają w pamięci na długo.

Pokazy oferowane są bez ustalonej opłaty, choć oczekiwanym rewanżem jest zakup u spółdzielni gotowych wyrobów. Jakość jest naprawdę wysoka — to pracujące tkaczki produkujące wyroby, które sprzedają w rozsądnych cenach, a nie produkty fabryczne przebrane za towar dla turystów. Mała tkana sakiewka może kosztować S/30–50, większy panel tkaninowy — S/80–200. Jeśli masz zamiar kupić gdzieś w Peru tkaniny, spółdzielnie w Chinchero są jednym z najbardziej wartościowych miejsc. Przewodnik po tkactwie w Chinchero zawiera więcej szczegółów na temat rozpoznawania jakości, zrozumienia symboliki różnych wzorów i tego, które spółdzielnie warto odwiedzić.

Niedzielny targ

Niedzielny targ w Chinchero jest mniejszy i znacznie mniej nastawiony na turystów niż niedzielny targ w Pisac, co czyni go bardziej interesującym dla jednych odwiedzających, a mniej dla innych. Lokalni sprzedawcy mówiący w języku keczua oferują górskie produkty rolne — ziemniaki, suszone rośliny strączkowe, zboże, zioła — obok artykułów gospodarstwa domowego, odzieży z drugiej ręki i skromnego wyboru rękodzieła. Jakość rękodzieła jest dobra, ale wybór jest węższy niż w Pisac.

To, co wyróżnia targ w Chinchero na tle Pisac, to atmosfera codziennej praktyczności. Nie spaceruje się po przestrzeni zaprojektowanej przede wszystkim z myślą o turystyce, lecz po działającym targu wysokogórskim, który jest dostępny z Cusco. Ta różnica jest widoczna w tłumie: przeważają lokalne twarze, interesy są prowadzone w języku keczua, a transakcje dokonywane na wagę i w drodze wymiany nie mniej niż za gotówkę.

Jak dostać się do Chinchero

Chinchero leży 28 km na północny zachód od Cusco przy głównej drodze w kierunku Urubamby, co czyni je jednym z najłatwiej dostępnych miejsc Świętej Doliny, do których można dojechać samodzielnie.

Collectivo z Cusco: Wspólne mikrobusy odjeżdżają spod terminalu przy Calle Pavitos przez cały poranek i kosztują około S/5–7 za 45-minutową trasę. Droga wspina się z Cusco na płaskowyż, a nie opada do doliny, więc dotarcie z miasta jest szybsze niż do stanowisk na dnie doliny.

Taksówką z Cusco: Taksówka prywatna kosztuje S/40–60 w jedną stronę. Jeśli łączysz Chinchero z Maras i Moray tego samego dnia, sensowny jest wynajem całej taksówki na obwód po płaskowyżu (~S/100–150), ponieważ do salinas i Moray nie jest łatwo dotrzeć collectivo.

Na zorganizowanej wycieczce: Wycieczka z przewodnikiem do Maras i Moray zazwyczaj obejmuje Chinchero jako część trasy, łącząc kościół i pokazy tkackie z salinas i tarasami rolniczymi w logicznej pętli po płaskowyżu. Wycieczka Pisac, Maras i Moray łączy pełną sekwencję od wschodniego do zachodniego płaskowyżu — zaczynając od targu w Pisac, przechodząc przez płaskowyż przez Chinchero, zatrzymując się w Maras i Moray — w jednym dniu z Cusco.

Jak wkomponować Chinchero w plan podróży

Chinchero nie jest całodniowym celem samym w sobie — dwie do trzech godzin wystarczają na kościół, mury inkaskie i pokaz tkacki. Najlepiej sprawdza się jako część obwodu po płaskowyżu tego samego dnia co Maras i Moray, ponieważ wszystkie trzy leżą na podobnych wysokościach nad dnem doliny i są połączone przyzwoitymi drogami.

Najbardziej satysfakcjonująca sekwencja Świętej Doliny umieszcza Chinchero w środku poranka, po wczesnym starcie na targu w Pisac. O godzinie 10 plac w Pisac jest zatłoczony; wyruszenie wtedy na płaskowyż pozwala uniknąć południowego tłoku na obu targach. Z Chinchero do Maras jest 20 minut jazdy, a do Moray kolejne 10 minut. 7-dniowy plan Świętej Doliny i Machu Picchu stosuje tę sekwencję jako swój drugi pełny dzień.

Szczere wskazówki

Wysokość tutaj jest wyższa niż w Cusco. Na 3 760 m n.p.m. Chinchero leży powyżej cuszkańskich 3 400 m. Jeśli wciąż się aklimatysujesz, spaceruj po ruinach powoli i siadaj podczas pokazów tkackich, zamiast stać. Przewodnik po chorobie wysokościowej warto przeczytać przed pierwszymi dniami w regionie.

Odwiedź kościół wcześnie. Otwiera się około 8 rano i jest zwykle spokojny przed godziną 10. Po przybyciu grup turystycznych wnętrze robi się zatłoczone, a freski trudniejsze do oglądania.

Nie pomijaj pokazu tkackiego nawet jeśli tkaniny cię nie interesują. Sam proces naturalnego barwienia — i objaśnienie, skąd każdy barwnik pochodzi z okolicznego krajobrazu — to jedno z najbardziej pouczających krótkich doświadczeń dostępnych w Świętej Dolinie. Zaplanuj co najmniej 45 minut ze spółdzielnią, nie 15.

Zabierz gotówkę w małych nominałach. Spółdzielnie tkackie i stragany targowe operują niemal wyłącznie w gotówce; banknoty S/10, S/20 i S/50 są najbardziej użyteczne. Czytniki kart istnieją w Chinchero, ale są zawodne.

Światło na płaskowyżu jest twardsze niż w dolinie. Chmury przemieszczają się szybko na tej wysokości, a połączenie rzadkiego powietrza i otwartego nieba sprawia, że południowe słońce jest intensywne. Krem do opalania i kapelusz z rondem są tutaj ważniejsze niż na dnie doliny.

Chinchero jest często traktowane jako krótki przystanek między Pisac a Maras, a nie jako cel sam w sobie, i rzeczywiście pełny dzień tu nie jest konieczny. Ale godzina spędzona na obserwowaniu tkaczki wyciągającej z pamięci wzór liczący wieki, objaśniającej, co każdy motyw geometryczny oznacza, gdy jej palce pracują na krośnie, to godzina, której raczej nie zapomnisz podczas podróży pełnej kamiennych świątyń i biletów kolejowych.